De markt voor AI-trainingen is het afgelopen jaar geëxplodeerd. Elke consultant, elk e-learningplatform en elk adviesbureau biedt nu een "AI-geletterdheid training" aan. De prijzen lopen uiteen van gratis tot tienduizenden euro's. De kwaliteit nog verder.
Hoe kies je de juiste training voor jouw organisatie? En misschien nog belangrijker: welke training telt daadwerkelijk als bewijs bij een audit onder de EU AI Act?
Waarom de keuze er écht toe doet
Artikel 4 van de EU AI Act verplicht organisaties om "passende maatregelen" te nemen voor AI-geletterdheid. De wet schrijft geen specifiek trainingsformat voor, maar het woord "passend" is cruciaal. Bij een audit moet je kunnen aantonen dat de training aansloot bij de context van jouw organisatie, de rollen van je medewerkers en de risico's van de AI-systemen die je gebruikt.
Een generieke online training van 20 minuten die eindigt met een multiple choice quiz is formeel gezien een training. Maar een toezichthouder zal kritischer kijken naar de diepgang, de relevantie voor de rol en het bewijs dat iemand de inhoud daadwerkelijk heeft verwerkt.
De vijf criteria waarop je trainingen vergelijkt
1. Certificering per medewerker
Een training zonder individueel certificaat biedt weinig juridisch houvast. Het certificaat moet minimaal bevatten: de naam van de medewerker, de datum van afronding, de naam en versie van de training, en bij voorkeur het behaalde score of competentieniveau. Bewaar deze certificaten centraal en koppel ze aan het personeelsdossier.
2. Aansluiting bij de EU AI Act
De wet is specifiek en Nederlandstalig relevant. Een training die alleen in het Engels beschikbaar is, of die gebaseerd is op andere regelgeving zoals de NIST AI RMF of de IEEE-standaarden, dekt niet automatisch de verplichtingen van Artikel 4. Controleer expliciet of de training verwijst naar de Europese verordening 2024/1689 en of de inhoud aansluit op de risicoclassificatie en deployer-verplichtingen die daarin staan.
3. Rolspecifieke diepgang
Een medewerker in HR die AI-gedreven selectiesystemen gebruikt heeft andere kennis nodig dan een medewerker op de klantenservice die een chatbot gebruikt. Een goede training onderscheidt minimaal drie niveaus: bewustwording voor alle medewerkers, functionele toepassing voor medewerkers die actief met AI werken, en risicobeheer voor medewerkers die beslissingen nemen op basis van AI-uitkomsten.
4. Toepassing op jouw sector en tools
De meest effectieve trainingen koppelen de theorie aan de tools die jouw medewerkers daadwerkelijk gebruiken. Wat betekent AI-bias concreet als je met HireVue werkt? Wat is het risico van AI-drift als je team ChatGPT gebruikt voor klantcommunicatie? Abstracte theorie over "kunstmatige intelligentie" scoort slecht op retentie en slecht bij een audit.
5. Actualiteit
De EU AI Act verandert. De uitvoeringsbesluiten die de Europese Commissie publiceert, de richtsnoeren van nationale toezichthouders, de handhavingspraktijk — dat alles ontwikkelt zich snel. Een training die voor het laatst werd bijgewerkt in 2023 dekt de verplichtingen van 2026 niet. Vraag expliciet naar de update-frequentie en de laatste revisiedatum van de cursusmaterialen.
Wat kost een AI-geletterdheid training?
De prijzen variëren enorm. Aan de lage kant: gratis e-learnings van overheidsinstanties of grote platforms als LinkedIn Learning. Die bieden bewustwording, maar doorgaans geen juridisch bruikbare certificering en geen aansluiting op de specifieke EU AI Act-verplichtingen.
In de middencategorie: online trainingen met certificering tussen de €50 en €300 per medewerker. Dit is de categorie waar de kwaliteit het meest varieert. De prijs zegt weinig over de juridische bruikbaarheid.
Aan de bovenkant: maatwerk incompany-programma's, masterclasses of gecombineerde trajecten. Dit zijn de meest effectieve opties voor organisaties met hoog-risico AI of complexe compliance-eisen, maar ook de duurste.
Wat telt bij een audit?
Dit is de vraag die alles samenvat. Op basis van de wet en de richtsnoeren van de Autoriteit Persoonsgegevens zijn dit de sterkste bewijselementen:
Een digitaal certificaat per medewerker, met datum, naam en trainingsinhoud. Een overzicht van wie welke training heeft gevolgd en wanneer. Documentatie waaruit blijkt dat de training is afgestemd op de rollen en de AI-tools die de organisatie gebruikt. Bewijs dat de training periodiek wordt herhaald of aangevuld naarmate de AI-tools of de regelgeving veranderen.
Een training die aan deze vier criteria voldoet, biedt aantoonbaar meer bescherming dan een training die dat niet doet — ongeacht de prijs of de naam van de aanbieder.
De slimste aanpak voor de meeste organisaties
Begin met een basistraining voor alle medewerkers die AI-tools gebruiken. Koppel dat aan een individueel certificaat. Voeg daar een verdiepingslaag aan toe voor medewerkers in hoog-risico functies. Documenteer alles centraal.
Dat is de aanpak die werkt — bij een audit, maar ook in de praktijk van een organisatie die AI serieus neemt.
Bekijk: De AI-geletterdheid training van AIGA
Lees ook: AI-geletterdheidsplicht: zo voldoe je in 5 stappen
Lees ook: Wat is AI-geletterdheid? Simpele uitleg voor iedereen in je organisatie
Ferry Hoes
Ferry Hoes is veelgevraagd spreker en trainer op het gebied van AI-geletterdheid. Hij staat meermaals per maand op het podium voor organisaties zoals a.s.r., VodafoneZiggo en verschillende ministeries. In 2020 won hij de Anti-Discriminatie AI-Hackathon van de Nederlandse overheid.